Jaki podatek? Które aktywa?

06.10.2015
Jaki podatek? Które aktywa?

 

Od pewnego czasu pojawiają się artykuły i wypowiedzi dotyczące wątpliwości związanych z planowanym opodatkowaniem instytucji finansowych po ewentualnej wygranej wyborów przez PIS. Pierwotnie politycy tej partii mówili o podatku od aktywów bankowych, ostatnio ujawnili, że chodzić będzie o podatek od „transakcji spekulacyjnych”, a teraz ponownie mówi się o podatku od aktywów, ale nie tylko bankowych, ale także innych instytucji finansowych, w tym także towarzystw funduszy inwestycyjnych.

W tym ostatnim przypadku analitycy i komentatorzy zastanawiają się nie tylko nad tym, które fundusze byłyby opodatkowanego, ale które aktywa objąłby wspomniany podatek: czy aktywa TFI, czy zarządzanych przez nie funduszy.

Skąd taka wątpliwość? Otóż to wynika ze specyficznej konstrukcji prawnej zastosowanej w przypadku funduszy inwestycyjnych, zupełnie odmiennej niż na przykład w banku.

Nasze oszczędności (w formie umów na lokaty bankowe, kont osobistych, kont oszczędnościowych) w okresie ich deponowania są własnością banku – stanowią aktywa banku. Podobnie jest w przypadku firm ubezpieczeniowych i tzw. polis inwestycyjnych. W przypadku funduszu inwestycyjnego jest natomiast inaczej. W funduszu inwestycyjnym kapitał, który pochodzi z wpłat uczestników, nie należy do firmy zarządzającej – nie jest częścią majątku TFI (nie jest więc tak jak w przypadku depozytu czy polisy, które są częścią majątku banku bądź firmy ubezpieczeniowej).

Czyją pozostaje własnością? Uczestników. Za wniesione wpłaty otrzymują oni udziały w funduszu, mając określone prawa majątkowe wobec funduszu, a więc niejako stają się właścicielami ułamkowych części majątku funduszu.

Fundusz powstaje w momencie wpisania do rejestru funduszy i wówczas zostaje nadana mu osobowość prawna – w tym momencie staje się odrębnym podmiotem, co ważne, innym niż podmiot zarządzający.

W związku z tą różnicą prawną, w mojej opinii nie może być mowy o ewentualnym opodatkowaniu aktywów funduszy inwestycyjnych, ponieważ taki podatek nie dotyczyłby instytucji finansowej – towarzystwa funduszy inwestycyjnych, a osób oszczędzających – bezpośrednio uczestników funduszy, jako de facto jedynych „współwłaścicieli” funduszu inwestycyjnego.

Niektórzy analitycy, też chyba nie do końca rozumiejąc tę konstrukcję prawną, zastanawiają się nad tym, czy w przypadku opodatkowania aktywów funduszy podatkiem w wysokości 0,3-04 proc., ten podatek byłby w całości lub w części przerzucony na uczestników. Co do tego nie może być żadnej wątpliwości.

I to z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że jak już wyjaśniłem, to nie TFI (instytucja finansowa) byłaby obciążona takim podatkiem, a fundusz inwestycyjny jako odrębny podmiot (czyli uczestnicy). I po drugie, wynika to z rozwiązań dotyczących funduszy inwestycyjnych, które wprowadzają dwa rodzaje możliwych opłat od aktywów: jako tzw. koszty limitowane – opłata za zarządzanie (czyli wynagrodzenie dla TFI) oraz koszty nielimitowane, wśród których wymieniony jest jako jeden z rodzajów takich kosztów zostały wymienione opłaty wymagane przez organy państwowe.

Tak więc wprowadzenie ewentualnego opodatkowania aktywów funduszy inwestycyjnych, niejako z automatu byłoby potraktowane jako element kosztów nielimitowanych, i nie musiałyby być nawet zmieniane statuty funduszy. Oczywiście dopiero jako działanie wtórne w stosunku do tego automatu można by było rozpatrywać dobrowolne zmiany w statutach, regulujące w proporcjonalnym stopniu obniżone wynagrodzenie za zarządzanie pobierane przez towarzystwa, czyli niejako przerzucenie na siebie, a nie na uczestników kosztu wprowadzenia podatku.




Maciej Rogala - doświadczony konsultant i szkoleniowiec, specjalizujący się w funduszach inwestycyjnych i dobrowolnych planach emerytalnych. Prowadzi firmę doradczo-szkoleniową EDINEM – Edukacja Inwestycyjna i Emerytalna. Jest autorem czterech książek, w tym trzech poradników inwestycyjnych: Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste (2006 rok), Rozważny inwestor. Daj sobie radę (2010 rok) oraz III filar Twojej Emerytury. Przygotuj dobry plan na lepszą przyszłość (listopad 2011).

Niniejszy materiał jest opinią eksperta i odzwierciedla jego osobiste poglądy.
Spółka nie ponosi odpowiedzialności za trafność oraz kompletność przekazywanych przez eksperta informacji.
Opinie ekspertów odzwierciedlają ich osobiste poglądy i nie należy interpretować ich jako opinii lub stanowiska Union Investment TFI S.A.